Definicja Planktus
Planktus, znany również jako plankt, to utwór literacki charakterystyczny dla średniowiecza, wyrażający żal po zmarłej osobie oraz wzywający do współuczestnictwa w cierpieniu. Termin pochodzi z łaciny, gdzie planctus oznacza „narzekanie” lub „płacz”.
Motywy i Kompozycja
Głównym motywem planktów są nawoływania do współczucia, znane jako apostropha de luctu. Te wołania, skierowane do Boga, aniołów, natury i ludzi, często powtarzają się w utworze, nadając mu patetyczny charakter. Plankty charakteryzują się dość swobodną kompozycją, co sprawia, że mogą znacznie różnić się między sobą.
Znaczenie Liturgiczne
Plankty były często wykorzystywane w liturgii Wielkiego Piątku oraz w misteriach pasyjnych, a ich emocjonalny ładunek podkreślał atmosferę żalu i refleksji.
Przykłady w Literaturze Polskiej
- Lament świętokrzyski
- Lament Ojczyzny po śmierci Bolesława Chrobrego w Kronice polskiej Galla Anonima
Odmiana Staroprowansalska
Staroprowansalską wersją planktusa jest planh, która również odnosi się do tematów żalu i smutku w literaturze.
